AI en slimme software helpen bij het ontdekken van veranderingen op de maan
18 september 2026
De maan lijkt vanaf de aarde een rustige en onveranderlijke wereld. Toch verandert het oppervlak voortdurend. Nieuwe technieken helpen wetenschappers om die veranderingen steeds sneller terug te vinden in de enorme hoeveelheid beelden die van de maan beschikbaar is.
Dat bleek onlangs opnieuw toen NASA een grote, nieuwe inslagkrater onderzocht. De krater, die de naam McGetchin kreeg, ontstond waarschijnlijk tussen 11 april en 22 mei 2024. Pas later werd duidelijk dat er op die plek een grote verandering had plaatsgevonden.
Honderden beelden met elkaar vergelijken
De ontdekking begon tijdens een controle van gegevens van NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO).
Onderzoeker Robert Wagner bekeek een grote kaart van de maan toen hij een opvallende lichte plek met een donkere halo zag. Dat wees erop dat er mogelijk materiaal over het maanoppervlak was verspreid.
Om te onderzoeken wat er was gebeurd, werden oude en nieuwe beelden met elkaar vergeleken. Daarbij werd software gebruikt die veranderingen in de beelden extra zichtbaar maakt. Gebieden die hetzelfde waren, werden grotendeels grijs weergegeven, terwijl veranderingen als lichte of donkere patronen naar voren kwamen.
De software hielp daarmee om de enorme hoeveelheid beeldinformatie overzichtelijker te maken. De uiteindelijke ontdekking en controle werden echter door een menselijke onderzoeker gedaan.
Een krater van meer dan tweehonderd meter
De verandering bleek een nieuwe inslagkrater te zijn.
McGetchin is ongeveer 222 meter breed en 43 meter diep. De inslag werd waarschijnlijk veroorzaakt door een komeet of planetoïde ter grootte van een gebouw van drie tot zes verdiepingen. Volgens wetenschappers komt een inslag van deze omvang op de maan ongeveer eens per eeuw of nog minder vaak voor.
De inslag vond dus al in 2024 plaats, maar werd pas later ontdekt doordat beelden uit verschillende perioden met elkaar werden vergeleken.
Dat laat zien hoeveel informatie er in bestaande ruimtevaartgegevens kan zitten.
Waarom software hierbij zo belangrijk is
De Lunar Reconnaissance Orbiter heeft in de loop der jaren enorme hoeveelheden beelden van de maan verzameld. Handmatig ieder beeld en iedere pixel met elkaar vergelijken zou bijzonder veel tijd kosten.
Software kan juist helpen om grote hoeveelheden gegevens snel te doorzoeken en opvallende veranderingen naar voren te halen.
Dat betekent niet dat de computer zelfstandig bepaalt wat een nieuwe krater is. Verschillende omstandigheden, zoals veranderingen in verlichting en schaduwen, kunnen namelijk ook voor verschillen tussen beelden zorgen. De software kan daardoor veel valse meldingen produceren. Onderzoekers moeten vervolgens bepalen welke veranderingen echt interessant zijn.
AI krijgt een grotere rol in maanonderzoek
De ontwikkeling gaat inmiddels nog een stap verder.
NASA en IBM hebben in september 2026 een Lunar Foundation Model gelanceerd: een AI-model dat speciaal is ontwikkeld voor onderzoek naar de maan. Het model is voornamelijk getraind met gegevens van NASA’s Lunar Reconnaissance Orbiter.
Het model kan onder andere helpen bij het in kaart brengen van kraters en andere kenmerken van het maanoppervlak. Daardoor kunnen onderzoekers bepaalde taken sneller uitvoeren en meer tijd besteden aan het interpreteren van de resultaten.
Dat is een interessant verschil met de ontdekking van McGetchin. Daar speelde vooral beeldvergelijking en software voor het zichtbaar maken van veranderingen een belangrijke rol. De nieuwe AI-modellen kunnen wetenschappers daarnaast helpen om grote hoeveelheden maanbeelden systematischer te analyseren.
De mens blijft belangrijk
Deze ontwikkelingen laten ook goed zien hoe AI en menselijke kennis elkaar kunnen aanvullen.
Een computer kan enorme hoeveelheden beelden verwerken en patronen herkennen. Een onderzoeker kan vervolgens bepalen of zo’n patroon werkelijk iets bijzonders betekent.
Bij de ontdekking van McGetchin was dat duidelijk zichtbaar. De software hielp de verandering naar voren te brengen, maar het was een menselijke onderzoeker die de opvallende structuur herkende en verder onderzocht. Daarna werden scherpere beelden gebruikt om de krater nauwkeurig te bekijken.
De maan verandert voortdurend
McGetchin is niet de enige nieuwe krater die met behulp van de Lunar Reconnaissance Orbiter is gevonden. NASA meldt dat tijdens de missie al minstens 1.000 nieuwe inslagkraters zijn geïdentificeerd en ongeveer 100.000 andere veranderingen aan het maanoppervlak zijn geregistreerd.
De meeste inslagen zijn veel kleiner dan McGetchin. Juist daarom zijn slimme software en AI interessant: ze kunnen helpen om grote hoeveelheden gegevens te doorzoeken waarin menselijke onderzoekers anders gemakkelijk iets zouden kunnen missen.
AI kijkt mee naar onze maan
De ontdekking van McGetchin laat mooi zien hoe ruimteonderzoek verandert.
Ruimtesondes verzamelen steeds grotere hoeveelheden gegevens. Software helpt wetenschappers om daarin veranderingen te vinden en nieuwe AI-systemen kunnen bepaalde vormen van analyse verder versnellen.
Maar de mens blijft voorlopig een belangrijke schakel. AI kan helpen om te zoeken, te vergelijken en patronen zichtbaar te maken, terwijl wetenschappers bepalen wat die patronen daadwerkelijk betekenen.
De maan lijkt vanaf de aarde misschien stil te staan, maar dankzij moderne ruimtevaart, slimme software en AI kunnen we steeds beter zien hoeveel er op het maanoppervlak gebeurt.
Bron: NASA Science