AI in het dagelijks leven: waar komen we kunstmatige intelligentie eigenlijk tegen?
Wanneer we aan kunstmatige intelligentie denken, komen al snel chatbots, AI-afbeeldingen en grote taalmodellen in beeld. Toch is AI allang niet meer iets dat alleen in gespecialiseerde programma’s of futuristische laboratoria bestaat.
Kunstmatige intelligentie zit op steeds meer plekken in het dagelijks leven. Soms gebruiken we het bewust, bijvoorbeeld wanneer we een chatbot een vraag stellen. Maar vaak werkt AI op de achtergrond zonder dat we er veel van merken.
Van onze smartphone tot navigatie en van streamingdiensten tot webwinkels: AI helpt steeds vaker bij het verwerken van informatie en het maken van voorspellingen.
AI op de smartphone
Een smartphone is misschien wel een van de duidelijkste voorbeelden.
Moderne telefoons gebruiken allerlei slimme technieken om foto’s te verbeteren, spraak te herkennen, teksten te voorspellen en ongewenste berichten te filteren.
Wanneer een telefooncamera automatisch herkent dat er een persoon, dier of landschap in beeld staat, kan daar kunstmatige intelligentie bij betrokken zijn. Ook functies zoals automatische beeldverbetering en het herkennen van gezichten of objecten maken gebruik van modellen die patronen in beelden kunnen herkennen.
De gebruiker hoeft daar meestal niets voor te doen.
Je maakt gewoon een foto en de software probeert er automatisch een zo goed mogelijk resultaat van te maken.
Zoekmachines en aanbevelingen
Ook wanneer we op internet zoeken, komen we regelmatig met AI in aanraking.
Zoekmachines proberen niet alleen te kijken welke woorden iemand heeft ingetikt. Ze proberen ook te begrijpen wat iemand waarschijnlijk bedoelt en welke informatie het meest relevant is.
Daarnaast gebruiken veel online diensten systemen die voorspellen waarin iemand geïnteresseerd zou kunnen zijn.
Dat gebeurt bijvoorbeeld bij:
- video’s die worden aanbevolen;
- muziek die automatisch wordt voorgesteld;
- nieuws dat in een persoonlijke tijdlijn verschijnt;
- producten die in een webwinkel worden getoond;
- en artikelen die mogelijk interessant zijn.
Daarbij wordt gekeken naar patronen in bijvoorbeeld eerdere keuzes, zoekopdrachten en het gedrag van grote groepen gebruikers.
Dat betekent niet dat AI precies weet wat iemand wil. Het systeem maakt vooral een voorspelling op basis van beschikbare informatie.
Navigatie en verkeer
Een andere toepassing die veel mensen dagelijks gebruiken, is navigatie.
Wanneer een navigatie-app een route berekent, wordt niet alleen gekeken naar de afstand. Ook verkeerssituaties, eerdere verkeerspatronen en actuele informatie kunnen worden meegenomen.
Daardoor kan een route tijdens een rit veranderen wanneer er bijvoorbeeld een file ontstaat.
AI en andere vormen van slimme software kunnen helpen om enorme hoeveelheden verkeersgegevens te verwerken. Voor een mens zou het vrijwel onmogelijk zijn om al die informatie tegelijkertijd te bekijken.
Voor de gebruiker blijft het ondertussen eenvoudig:
“Ga linksaf en volg de weg voor vijf kilometer.”
Achter dat eenvoudige advies kan behoorlijk veel rekenwerk zitten.
Streamingdiensten leren van voorkeuren
Ook bij films, series en muziek speelt kunstmatige intelligentie een steeds grotere rol.
Wanneer een streamingdienst een bepaalde film of artiest aanbeveelt, is dat meestal niet willekeurig. Het systeem probeert patronen te herkennen in wat iemand eerder heeft bekeken of beluisterd.
Daarbij kan ook worden gekeken naar wat andere gebruikers met vergelijkbare voorkeuren interessant vonden.
Zo ontstaat een soort digitale aanbeveler.
Dat kan handig zijn wanneer er duizenden films, series of nummers beschikbaar zijn. Zonder aanbevelingen zou het soms juist moeilijker worden om iets nieuws te vinden.
Tegelijkertijd heeft zo’n systeem ook een nadeel: wanneer aanbevelingen vooral gebaseerd zijn op wat iemand al kent, kan het gebeuren dat iemand steeds meer van hetzelfde voorgeschoteld krijgt.
Webwinkels gebruiken AI om te voorspellen
Online winkelen is nog een voorbeeld.
Webwinkels verwerken enorme hoeveelheden gegevens. Ze kunnen bijvoorbeeld zien welke producten vaak samen worden bekeken of gekocht en welke artikelen populair zijn.
Op basis daarvan kunnen systemen voorspellen welke producten mogelijk interessant zijn.
Wanneer je bijvoorbeeld naar een bepaald type computer kijkt en vervolgens accessoires of vergelijkbare producten ziet verschijnen, kan daar een aanbevelingssysteem achter zitten.
Ook hier geldt dat het systeem niet letterlijk weet wat je gaat kopen. Het probeert een goede voorspelling te maken.
Automatische vertaling en tekstherkenning
Taal is eveneens een gebied waarin AI veel wordt gebruikt.
Automatische vertalingen zijn de afgelopen jaren steeds beter geworden. Moderne systemen kunnen zinnen niet alleen woord voor woord omzetten, maar proberen rekening te houden met de betekenis en context.
Ook spraak-naar-tekst werkt op vergelijkbare wijze.
Wanneer je tegen een telefoon praat en de gesproken woorden automatisch als tekst verschijnen, moet software eerst bepalen welke klanken bij welke woorden horen.
Dat lijkt voor een mens vanzelfsprekend, maar voor een computer is taal een ingewikkeld patroon van geluiden, woorden en betekenissen.
AI in foto’s en video’s
De invloed van AI is ook goed zichtbaar in digitale beeldbewerking.
Foto-apps kunnen bijvoorbeeld automatisch achtergronden herkennen, objecten verwijderen, beelden scherper maken of bepaalde onderdelen van een foto aanpassen.
Met generatieve AI gaat dat nog een stap verder. Daarbij kan een systeem nieuwe beelden maken op basis van een tekstuele beschrijving of bestaande afbeeldingen aanpassen.
Dat verandert de manier waarop mensen met digitale beelden werken.
Een gebruiker hoeft niet altijd meer alles handmatig te bewerken. AI kan helpen bij het uitvoeren van bepaalde onderdelen, terwijl de mens bepaalt wat het eindresultaat moet worden.
Niet alle slimme software is automatisch AI
Toch is het belangrijk om niet ieder slim programma meteen kunstmatige intelligentie te noemen.
Een gewone regelgebaseerde functie kan bijvoorbeeld precies doen wat een programmeur vooraf heeft bepaald. Als aan voorwaarde A wordt voldaan, volgt actie B.
Bij veel moderne AI-systemen wordt juist gebruikgemaakt van modellen die patronen uit grote hoeveelheden gegevens hebben geleerd.
Het verschil is niet altijd van buitenaf zichtbaar.
Een programma kan heel slim lijken zonder daadwerkelijk gebruik te maken van moderne AI. Andersom kan AI op de achtergrond actief zijn zonder dat een gebruiker daar iets van merkt.
Daarom wordt het begrip kunstmatige intelligentie soms ook breder gebruikt dan strikt noodzakelijk.
AI wordt steeds minder opvallend
Misschien is dat uiteindelijk wel de interessantste ontwikkeling.
AI hoeft niet altijd als een grote, opvallende technologie aanwezig te zijn.
Een chatbot die antwoord geeft op een vraag is duidelijk herkenbaar als AI. Maar een camera die automatisch een foto verbetert of een navigatiesysteem dat een alternatieve route berekent, voelt gewoon als een normale functie.
De technologie verdwijnt daarmee steeds meer naar de achtergrond.
Dat heeft ook een voordeel. Mensen hoeven niet precies te weten hoe een AI-model werkt om een bepaalde functie te kunnen gebruiken.
Maar het maakt het tegelijkertijd belangrijker om te begrijpen waar AI wordt gebruikt en welke rol het daar speelt.
De mens blijft onderdeel van het proces
Hoewel AI steeds meer taken kan uitvoeren, betekent dat niet dat mensen volledig verdwijnen uit het proces.
Bij veel toepassingen bepaalt een mens nog steeds wat er met de uitkomst gebeurt.
Een navigatiesysteem kan een route voorstellen, maar de bestuurder bepaalt uiteindelijk of die route wordt gevolgd. Een streamingdienst kan een film aanbevelen, maar iemand kiest zelf of hij die wil bekijken.
Ook bij generatieve AI blijft menselijke beoordeling belangrijk.
AI kan helpen om sneller ideeën te vinden, informatie te verwerken of iets te maken. Maar het resultaat moet nog steeds worden bekeken en beoordeeld.
Dat maakt AI vooral interessant als hulpmiddel dat menselijke mogelijkheden kan aanvullen.
Van bijzondere technologie naar dagelijks hulpmiddel
Kunstmatige intelligentie wordt daardoor steeds minder iets bijzonders.
We gebruiken AI misschien zonder er bewust bij stil te staan: tijdens het zoeken op internet, het maken van een foto, het luisteren naar muziek, het plannen van een route of het bekijken van een film.
Tegelijkertijd staan we nog maar aan het begin van deze ontwikkeling. Nieuwe AI-systemen worden steeds beter in taal, beeld, analyse en het zelfstandig uitvoeren van taken.
De komende jaren zal daarom waarschijnlijk niet alleen de vraag zijn wat AI allemaal kan, maar ook hoe vanzelfsprekend AI in ons dagelijks leven wordt.
Misschien merken we over een tijdje nauwelijks nog wanneer we met kunstmatige intelligentie werken.
En juist daarom is het interessant om nu al te kijken naar wat er achter die slimme functies gebeurt. Want AI is allang niet meer alleen iets uit laboratoria of sciencefictionfilms.
Het is langzaam onderdeel geworden van het dagelijks leven.