Kan AI zelf beslissingen nemen?
Kunstmatige intelligentie wordt steeds beter in het uitvoeren van taken. Een AI kan een vraag beantwoorden, informatie vergelijken, een tekst schrijven of helpen bij het oplossen van een probleem. Maar er is een volgende stap die veel interessanter wordt: kan AI ook zelf beslissingen nemen?
Op het eerste gezicht lijkt het antwoord eenvoudig. Een AI geeft immers regelmatig een advies of kiest uit verschillende mogelijkheden. Toch is er een belangrijk verschil tussen een systeem dat een antwoord geeft en een systeem dat daadwerkelijk zelfstandig een reeks keuzes maakt.
Een antwoord geven is nog geen beslissing nemen
Wanneer je aan een chatbot vraagt welke laptop geschikt is voor een bepaald doel, kan AI verschillende modellen vergelijken en een advies geven.
De uiteindelijke keuze ligt echter nog steeds bij de gebruiker.
Een systeem dat zelfstandig beslissingen neemt, gaat een stap verder. Het krijgt bijvoorbeeld een doel en bepaalt vervolgens zelf welke stappen nodig zijn om dat doel te bereiken.
Daarbij kan het informatie verzamelen, verschillende mogelijkheden afwegen en een volgende actie kiezen.
Dat klinkt misschien als een klein verschil, maar technisch gezien is het behoorlijk belangrijk.
Van opdracht naar meerdere stappen
Een eenvoudige AI-opdracht kan bijvoorbeeld zijn:
“Schrijf een korte tekst over sterren.”
De AI maakt vervolgens de tekst.
Een systeem dat zelfstandiger werkt, zou een opdracht kunnen krijgen als:
“Maak een artikel over een bepaald onderwerp en bereid alles voor wat nodig is.”
Zo’n systeem zou theoretisch zelf kunnen bepalen:
- welke informatie nodig is;
- welke bronnen interessant zijn;
- hoe het onderwerp moet worden opgebouwd;
- welke onderdelen verder onderzocht moeten worden;
- welke vervolgstappen nodig zijn.
De gebruiker geeft dan vooral het doel, terwijl AI meer van het tussenliggende werk uitvoert.
AI-agenten gaan hierin nog verder
Dit is een van de redenen waarom AI-agenten zoveel aandacht krijgen.
Een AI-agent is bedoeld om niet alleen op één vraag te reageren, maar om meerdere stappen achter elkaar uit te voeren. Het systeem kan bijvoorbeeld een opdracht opdelen, hulpmiddelen gebruiken en op basis van de resultaten bepalen wat het daarna moet doen.
Daarmee verandert de manier waarop we met AI werken.
In plaats van:
Vraag → antwoord
krijg je steeds vaker:
Doel → plannen → uitvoeren → controleren → vervolgstap
Dat maakt AI krachtiger, maar brengt ook nieuwe vragen met zich mee.
Wie bepaalt eigenlijk wat de AI mag doen?
Zolang AI alleen een antwoord geeft, is het relatief eenvoudig om zelf te bepalen wat je ermee doet.
Maar stel dat een AI zelfstandig toegang heeft tot bestanden, websites of andere systemen.
Dan wordt het belangrijk om grenzen vast te stellen.
Mag de AI alleen informatie lezen?
Mag het ook iets aanpassen?
Mag het zelfstandig een bericht versturen?
Mag het een aankoop doen?
En wat gebeurt er wanneer het systeem een verkeerde beslissing neemt?
Hoe meer mogelijkheden een AI krijgt, hoe belangrijker deze vragen worden.
Een AI kan een doel verkeerd begrijpen
Een ander probleem is dat een opdracht niet altijd zo duidelijk is als we denken.
Stel dat je tegen een AI zegt:
“Maak deze website zo goed mogelijk.”
Wat betekent zo goed mogelijk?
Moet de website vooral mooi worden? Snel? Gebruiksvriendelijk? Goed vindbaar in zoekmachines? Of moet er vooral veel informatie op staan?
Een mens kan tijdens zo’n opdracht vragen stellen en de bedoeling verduidelijken. Een zelfstandig AI-systeem moet soms zelf aannames maken.
En juist daar kunnen problemen ontstaan.
Een AI kan namelijk uitstekend zijn in het uitvoeren van een doel dat niet helemaal goed is omschreven.
Meer vrijheid betekent ook meer verantwoordelijkheid
Een krachtige AI hoeft niet automatisch gevaarlijk te zijn. Veel hangt af van de omgeving waarin het systeem werkt en van de mogelijkheden die het krijgt.
Een AI die alleen een tekst mag schrijven, kan weinig schade veroorzaken buiten die tekst.
Een AI die toegang heeft tot allerlei systemen en zelfstandig acties kan uitvoeren, heeft veel meer invloed.
Daarom wordt bij steeds zelfstandiger AI veel aandacht besteed aan beveiliging, controle en beperkingen.
Het idee is eigenlijk eenvoudig:
Geef een systeem alleen de mogelijkheden die het daadwerkelijk nodig heeft.
Dat klinkt logisch, maar in de praktijk kan het ingewikkeld worden wanneer verschillende systemen en hulpmiddelen met elkaar verbonden zijn.
De mens hoeft niet uit het proces te verdwijnen
Zelfstandiger AI betekent bovendien niet dat mensen helemaal niet meer nodig zijn.
Je kunt AI bijvoorbeeld bepaalde taken laten uitvoeren en belangrijke beslissingen door een mens laten controleren.
Dat kan een goede middenweg zijn.
AI kan dan het snelle en soms vervelende werk doen, terwijl een mens bepaalt of de uiteindelijke actie verstandig is.
Bij belangrijke toepassingen kan zo’n menselijke controle extra belangrijk zijn.
Wat als AI meerdere beslissingen achter elkaar neemt?
Een interessante ontwikkeling ontstaat wanneer beslissingen elkaar opvolgen.
Stel dat een AI vijf kleine beslissingen achter elkaar neemt. Iedere beslissing afzonderlijk lijkt misschien logisch. Maar samen kunnen ze uiteindelijk tot een resultaat leiden dat niemand vooraf precies had bedacht.
Dat is een belangrijk verschil met een gewone chatbot.
Een chatbot geeft meestal een antwoord en wacht daarna op de gebruiker.
Een zelfstandiger systeem kan na iedere stap doorgaan met de volgende.
Daarom wordt het steeds belangrijker om niet alleen te kijken naar wat een AI kan, maar ook naar wat er kan gebeuren wanneer verschillende acties achter elkaar worden uitgevoerd.
Zelfstandig betekent niet hetzelfde als bewust
Hier ontstaat ook een veel voorkomende verwarring.
Wanneer we zeggen dat een AI zelfstandig een beslissing neemt, betekent dat niet dat de AI bewust nadenkt zoals een mens.
Een systeem kan zelfstandig een keuze maken op basis van zijn programmering, modellen, beschikbare informatie en opgegeven doelen.
Dat is iets anders dan menselijke bewustwording.
Een AI kan bijvoorbeeld bepalen dat optie A waarschijnlijk beter is dan optie B zonder dat het systeem daarbij een menselijke ervaring van twijfel, voorkeur of verantwoordelijkheid heeft.
Het woord zelfstandig betekent hier dus vooral dat de AI zonder directe menselijke instructie op ieder afzonderlijk moment een volgende stap kan kiezen.
Hoe ver moeten we AI laten gaan?
Dat is uiteindelijk misschien wel de belangrijkste vraag.
AI wordt steeds beter in het uitvoeren van taken. Daardoor zullen we waarschijnlijk steeds vaker kunnen kiezen hoeveel vrijheid we een systeem geven.
Voor eenvoudige taken kan veel zelfstandigheid handig zijn.
Voor belangrijke beslissingen kan menselijke controle verstandiger blijven.
En soms is het verschil niet eens technisch, maar maatschappelijk. Wat een AI technisch gezien kan doen, betekent nog niet automatisch dat we vinden dat het systeem dat ook zou moeten doen.
Daar zullen de komende jaren waarschijnlijk veel discussies over ontstaan.
AI als assistent
Misschien is de meest praktische manier om naar deze ontwikkeling te kijken wel die van een digitale assistent.
Een goede assistent kan zelfstandig veel werk uitvoeren, maar weet ook wanneer iets aan de opdrachtgever moet worden voorgelegd.
AI kan bijvoorbeeld informatie verzamelen, opties voorbereiden en een voorstel doen. De mens bepaalt vervolgens wat er daadwerkelijk gebeurt.
Dat kan een krachtige combinatie worden.
De AI zorgt voor snelheid en verwerking van grote hoeveelheden informatie. De mens zorgt voor richting, beoordeling en verantwoordelijkheid.
De toekomst van zelfstandige AI
AI zal waarschijnlijk steeds meer taken zelfstandig kunnen uitvoeren. De stap van een systeem dat alleen antwoord geeft naar een systeem dat een doel probeert te bereiken, is al duidelijk zichtbaar.
Dat betekent niet dat we automatisch op weg zijn naar sciencefictionachtige systemen die alles zelf bepalen.
De ontwikkeling zal waarschijnlijk veel geleidelijker verlopen.
Steeds meer taken worden geautomatiseerd, terwijl mensen bepalen hoeveel vrijheid een AI krijgt.
En juist die grens wordt interessant.
Hoeveel vrijheid geef je een systeem dat steeds beter wordt in beslissingen nemen?
Misschien wordt dat uiteindelijk belangrijker dan de vraag hoe intelligent AI precies wordt.
Want een systeem hoeft niet menselijk te zijn om grote invloed te krijgen. Het hoeft alleen maar genoeg mogelijkheden te krijgen om zelfstandig iets te doen.
Daarom blijft menselijke controle voorlopig een belangrijk onderdeel van de samenwerking met AI.